Historia
I Pierwsze biblioteki gminne.
W granicach administracyjnych dzisiejszej Rudy Śląskiej w latach przedwojennych nie było bibliotek gminnych. Biblioteki istniały jedynie jako instytucje prywatne, bądź przy różnego rodzaju towarzystwach lub przy parafiach. Próby organizacji gminnych bibliotek na terenie miasta były podejmowane już w latach 1947-1948, bądź to przez osoby publiczne, bądź prywatne. Na przykład w Nowym Bytomiu organizatorem biblioteki był Jan Stefan Dworak ówczesny przewodniczący komisji oświaty i kultury Rady Miejskiej w Nowym Bytomiu, natomiast w Bykowinie powołano specjalny komitet społeczny, którego celem było utworzenie biblioteki.
Dokumenty źródłowe, które są w posiadaniu MBP w Rudzie Śląskiej (księgi inwentarzowe, sprawozdania) zaświadczają, że pierwsze biblioteki, na bazie których powstała dzisiejsza Miejska Biblioteka Publiczna w Rudzie Śląskiej powstały w 1949. W istniejących obecnie filiach: Filia nr 1 (Ruda), Filia nr 3 (Bykowina), Filia nr 4 (Nowy Bytom), Filia nr 6 (Bielszowice), Filia nr 10 (Godula) w każdej księdze inwentarzowej książka z numerem pierwszym zapisana jest pod rokiem 1949. Księgozbiór dla tych bibliotek kompletowano z darów oraz z przydziałów Powiatowej Biblioteki Publicznej w Katowicach. Pod koniec 1949 księgozbiór w placówkach liczył ok. 5000 woluminów, a zarejestrowanych było ok. 600 czytelników.
II Biblioteki miejskie.
W roku 1951 nastąpiła reorganizacja sieci bibliotecznej. Dotychczasowe biblioteki gminne weszły w skład dwóch bibliotek miejskich: Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Nowym Bytomiu. W 1958 roku MBP w Rudzie posiadała cztery filie, w których zgromadzono 22 713 woluminów. W tym czasie z biblioteki korzystało 1713 czytelników. Natomiast MBP w Nowym Bytomiu w analogicznym roku posiadała dziewięć filii, w których zgromadzono 33 866 woluminów, a łącznie w tym okresie w bibliotece nowobytomskiej było zapisanych 3683 czytelników.
Do roku 1954 jedynym etatowym pracownikiem rudzkiej biblioteki była kierowniczka Marta Wesołek, której pomagało sześciu pracowników ryczałtowych. Jednak już w 1958 roku liczba etatów wzrosła do pięciu.
Pierwszym pracownikiem z przygotowaniem zawodowym była pani Ema Waniek (ukończony kurs dla bibliotekarzy gromadzkich w Jarocinie), która rozpoczęła pracę w bibliotece nowobytomskiej w 1954 roku.
Przełomowym rokiem dla biblioteki w Nowym Bytomiu był rok 1956, kiedy to bibliotece zapewniono odpowiedni budżet oraz zwiększono liczbę etatów z trzech do ośmiu. Kierownikiem biblioteki został wtedy Augustyn Rosół, który pełnił tę funkcję do 1958 roku. Ostatnim kierownikiem nowobytomskiej biblioteki był Janusz Michalski.
W latach 1951-1958 budżety bibliotek realizowały Oddziały Kultury, czasem bez udziału kierowników bibliotek, dlatego trudno ustalić wysokość funduszy oraz strukturę budżetów.
III Biblioteka wielkomiejska
W 1959 roku powstała biblioteka wielkomiejska - Miejska Biblioteka Publiczna w Rudzie Śląskiej - o odrębnej niż dotąd strukturze organizacyjnej.
Biblioteka rozpoczęła swoją działalność w maju 1959 roku - z bardzo skromną bazą i miernymi wynikami. W skład rudzkiej książnicy oprócz ubogiej centralnej wypożyczalni w Nowym Bytomiu (11 tys. książek, lokal o pow. 59 m. kw.) wchodziło 12 filii. Placówki posiadały ogółem 63 335 tomów, co stanowiło 50 książek na 100 mieszkańców. Z biblioteki korzystało wtedy 4% mieszkańców miasta. Biblioteka zatrudniała wtedy 15 pracowników etatowych i 7 tzw. ryczałtowych (56 godzin miesięcznie).
Pierwszym dyrektorem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej została od dnia 1 maja 1959 roku Leonia Freundlich, która doprowadziła do dynamicznego rozwoju biblioteki municypalnej. Z roku na rok dzięki adaptacji i modernizacji poprawiały się warunki lokalowe. W tym czasie powstały nowe placówki: Biblioteka dziecięca w Rudzie (1959 r.), Filia nr 13 w Goduli (1961 r.), Filia nr 14 w Wirku (1962 r.), Filia nr 15 w Rudzie (1963 r.), Filia nr 17 w Wirku (1966). Nastąpiła organizacja działów wewnętrznych centrali - w 1960 roku utworzony został Dział Gromadzenia i Opracowania Zbiorów, w 1965 roku utworzono Dział Instrukcyjny. Rudzka książnica jako pierwsza w woj. katowickim od 1961 roku zastosowała system wolnego dostępu do półek. Zmieniono także układ książek - z numerycznego na działowy, alfabetyczny i językowy. Na wszystkich placówkach zaczęto tworzyć warsztat informacyjno-bibliograficzny z księgozbiorem podręcznym, katalogami, szczególnie zagadnieniowymi, kartotekami bibliograficznymi. W roku 1960 po raz pierwszy zastosowano formę pracy żywego słowa - prelekcje, lekcje biblioteczne, dyskusje nad książką, przeglądy bibliograficzne i wieczory literackie. W roku 1962 odbyło się pierwsze w dziejach spotkanie autorskie - dnia 21 grudnia odbył się w Dyrekcji MBP w Rudzie Śląskiej, mieszczącej się wtedy w Chebziu, wieczór autorski z Tadeuszem Hołujem. Udział wzięło 35 czytelników i bibliotekarzy. Pierwszą czytelnię naukową otwarto przy Filii nr 17 - gdzie przeniesiono dyrekcję biblioteki (15 październik 1965 rok).
W roku 1967 nastąpiły zmiany organizacyjne. Dotychczasowa dyrektorka odeszła na rentę inwalidzką. Przez trzy miesiące w zastępstwie funkcję dyrektora sprawowała pani Magdalena Strzempek. Od 1 kwietnia dyrektorem został pan Leszek Folek, który sprawował tę funkcję tylko przez cztery miesiące. Od 1 sierpnia 1967 r. stanowisko dyrektora objął pan Tadeusz Bakes. Z chwilą przyjścia do biblioteki dyrektor T. Bakes zastał następującą sieć: bibliotekę główną, czyli wypożyczalnie z dyrekcją i działami gromadzenia i opracowania zbiorów oraz instrukcyjno-metodycznym w Wirku (Ruda Śląska 10), centralną wypożyczalnię w Nowym Bytomiu (Ruda Śląska 9), 19 filii w poszczególnych dzielnicach miasta. W roku 1971 w wieku 58 lat dotychczasowy dyrektor zmarł. Stan posiadania biblioteki w tychże latach nie uległ zmianie.
Z dniem 1 sierpnia 1972 roku dyrektorem MBP w Rudzie Śląskiej została mgr Magdalena Strzempek, która pełniła tę funkcję do 30 listopada 1993 roku.
W latach 1972 -1993 rudzka biblioteka stała się prawdziwą biblioteką wielkomiejską. Otwarto dwie duże filie - Filia nr 18 w Halembie (1974 r.), Filia nr 21 w Bykowinie (1992 r.), oraz Dział Zbiorów Specjalnych w Nowym Bytomiu (1987 r.). W roku 1985 (25 września) uruchomiono Bibliotekę Centralną w Wirku (pow. 900 m. kw.), gdzie prawie w niezmienionej formie funkcjonuje do dnia dzisiejszego. W latach siedemdziesiątych wydano staraniem biblioteki Informator Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej. W roku 1993 biblioteka liczyła 18 filii i Bibliotekę Centralną. W tym czasie zgromadzono 377 854 woluminów, notując 27 086 czytelników.
Kolejnym dyrektorem MBP w Rudzie Śląskiej został z dniem 1 grudnia 1993 roku mgr Krystian Gałuszka.
Za przyznane dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakupiono 1730 pozycje książkowe.